2/4/2021

Życie i śmierć Zygmunta Freuda

Źródło: Gryffindor / CC-BY-SA-3.0

W Wiedniu przy ulicy Berggasse pod numerem 19 znajdziemy piękną, odrestaurowaną kamienicę. To także Muzeum Zygmunta Freuda, bo to właśnie tutaj spędził ponad 40 lat praktykując i definiując psychoanalizę.

Pierwsze lata

Freud urodził się 6 maja 1856 roku w mieście Freiberg (dzisiejszy Příbor) na terenie dzisiejszej Morawii. Kilka lat po jego narodzinach, Freudowie przeprowadzili się do Wiednia, zatrzymując się uprzednio w Lipsku. Sigmund Freud nazywał się wtedy jeszcze Sigismund Schlomo Freud - imię skrócił dopiero w 1872 roku. Co ciekawe, ojciec psychoanalizy urodził się w “czepku” - część błon płodowych pokryła mu głowę i twarz. Dawniej uznawano to za dobrą wróżbę i oznakę przyszłych wielkich czynów. To stąd mamy powiedzenie “w czepku urodzony”.

Studia

Zanim Freud zasłynął jako twórca psychoanalizy, poświęcił swoje studia i pierwsze lata kariery lekarskiej na badania naukowe, które przyczyniły się do rozwoju takich dziedzin medycyny, jak anatomia, anestezjologia, neurologia i pediatria. To wtedy zaczął badać właściwości kokainy, co doprowadziło w końcu do jego uzależnienia. Poświęcił też dużo uwagi afazji (rodzaj zaburzeń mowy) oraz porażeniu mózgowemu. Swoją pracę opisał w Afazji (1891). Jego badania nad mózgiem przyczyniły się do odkrycia neuronu.

W latach 1877-1883 uczył się pod przewodnictwem Ernsta Wilhelma von Brücke i to jego wskazywał jako osobę, która miała największy wpływ na jego dalsze życie. Brücke uważał, że wszystkie żywe stworzenia są dynamiczne i poddają się prawom fizyki i chemii. Jego przemyślenia stały się podstawą psychodynamicznej teorii Freuda.

Freud i kokaina

Freud uważał kokainę za substancję o ogromnym potencjale jako lek i środek znieczulający. Badał też jej wpływ na nastrój i potencjalne działanie antydepresyjne - przede wszystkim na sobie, co doprowadziło do uzależnienia. Freud zażywał tyle kokainy, że miał bóle klatki piersiowej, a zatkany nos trzeba było otwierać chirurgicznie.

1886, czyli Charcot i Marta

Zdjęcie Jeana-Martina Charcota
Źródło: Wellcome Library, London / CC BY 4.0

Na przełomie lat 1885 i 1886, Freud spędził cztery miesiące w paryskim szpitalu na oddziale Jeana-Martina Charcota, francuskiego neurologa - chociaż dzisiaj można nazwać go również psychiatrą - który prowadził badania nad traumą oraz eksperymentował z hipnozą jako formą leczenia swoich pacjentów. Freud był zafascynowany działalnością Charcota i pod jego wpływem zrezygnował z ogólnej neurologii na rzecz pracy nad hipnozą, histerią oraz innymi przypadłościami natury psychologicznej.

1886 to również rok ślubu z Martą Bernays, dla której ponoć zdecydował się porzucić karierę naukowca, aby zostać doktorem. Mieli szóstkę dzieci, w tym Annę, która również miała wielki wpływ na rozwój psychoanalizy, psychologii i psychiatrii.

Josef Breuer

Portret Josefa Breuera
Źródło: Domena publiczna

Nie możemy nie wspomnieć Josefa Breuera, którego czasami określa się mianem “dziadka psychoanalizy”. Freuda poznał, gdy ten był jeszcze na studiach, później pomógł mu z otwarciem własnej praktyki lekarskiej. To prawda, że bez Breuera i jego metody “leczenia rozmową” (inaczej metoda katartyczna) nie byłoby psychoanalizy. Wykształcił ją podczas pracy ze słynną Anną O., pacjentką, którą często przypisuje się właśnie Freudowi. Pod pseudonimem kryła się Bertha Pappenheim, austriacka feministka i działaczka społeczna. W rzeczywistości, Freud i Pappenheim nigdy się nie spotkali - ogromna wiedza psychoanalityka na jej temat pochodziła od Breuera, który na bieżąco informował go o postępie leczenia. Swoje dyskusje i przemyślenia nad przypadkami Anny O. oraz innych pacjentów zawarli w Studiach nad histerią (1895). Te przemyślenia stały się podstawą psychoanalitycznej metody.

Autoanaliza Zygmunta Freuda

Freud rozpoczął analizę samego siebie pod wpływem postępującej choroby, a w końcu śmierci swojego ojca w 1897 roku. Trudno powiedzieć, czy i kiedy Freud proces autoanalizy zakończył. NIektórzy naukowcy twierdzą, że mógł ją kontynuować nawet do śmierci. Jednak to okres od 1897 do około 1900 roku był najważniejszy z perspektywy rozwoju psychoanalizy. To wtedy Freud zdefiniował, między innymi, kompleks Edypa, opierając się o swoje doświadczenia i relację z ojcem. Wtedy też napisał dwa sztandarowe dzieła psychoanalityczne, Objaśnienie marzeń sennych (1899) oraz Psychopatologię życia codziennego (1901).

Rozwój psychoanalizy

Początek XX wieku to rosnące zainteresowanie teoriami Freuda wśród wiedeńskiej medycznej i naukowej społeczności. W 1902 roku powstało Środowe Towarzystwo Psychologiczne (Psychologische Mittwochs-Gesellschaft), które spotykało się w każdą środę w mieszkaniu Freuda przy Berggasse 19, aby dyskutować na tematy związane z psychologią i neuropatologią. Cztery lata później, Towarzystwo liczyło już szesnastu członków, w tym Carla Junga, a nazwę zmieniono na Wiedeńskie Towarzystwo Psychoanalityczne (Wiener Psychoanalytische Vereinigung).

Ameryka i Międzynarodowe Stowarzyszenie Psychoanalityczne

W 1909 Freud - razem z Jungiem - udał się do Stanów Zjednoczonych, aby odbyć tam serię wykładów poświęconych psychoanalizie. To właśnie podróż do Ameryki pozwoliła karierze Freuda oraz jego metodzie nabrać tempa. Amerykańscy neurologowie i psychologowie przyjęli psychoanalizę z otwartymi ramionami i w ciągu kilku lat powstało Amerykańskie Towarzystwo Psychoanalityczne. Analiza przestała być pewną nowinką naukową w wiedeńskich kręgach medycznych, a zaczęła być rozpoznawalna na arenie międzynarodowej - do Towarzystwa Amerykańskiego niedługo dołączyły Kanadyjskie i Londyńskie. Natomiast w 1910 roku powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Psychoanalityczne (IPA), którego przewodnictwo objął Carl Jung.

I wojna światowa i międzywojnie

Podczas I wojny światowej Freud prowadził Wykłady wprowadzające do psychoanalizy, które zostały w końcu wydane w zbiorczym tomie. Po wojnie zaś, Freud pracował z powracającymi z frontu straumatyzowanymi żołnierzami. Nie napisał wiele o tzw. nerwicy frontowej i traumatycznych konsekwencjach walki na froncie, ale jego sesje z żołnierzami na pewno na niego wpłynęły - to wtedy pojawiły się jego przemyślenia związane z instynktem śmierci. Popędom życia i śmierci poświęcił wydany w 1920 roku esej Poza zasadą przyjemności. To istotny przełom w rozwoju psychoanalitycznej teorii - doprowadził do zdefiniowania struktury umysłu, który składał się z świadomości, przedświadomości i nieświadomości, a także wykształcenia pojęć id, ego i superego, które Freud opisał w Ego i Id (1923).

W latach 20. i 30. XX wieku na świecie powstały liczne towarzystwa psychoanalityczne, od Ameryki Północnej, przez Europę, aż po Bliski Wschód - psychoanaliza stała się rozpoznawalną na świecie metodą.

Nazistowskie Niemcy, aneksja Austrii i konsekwencje

Lata 30. XX wieku to także wzrost nastrojów antysemickich, przejęcie władzy w Niemczech przez Hitlera w 1933 oraz Anschluss - czyli aneksja - Austrii w 1938 roku.

Źródło: Domena publiczna

Naziści za granicą

W 1930 Freud otrzymał Nagrodę Goethego za zasługi dla psychologii i niemieckiej literatury, jednak już w styczniu 1933 roku naziści zarekwirowali i spalili w Berlinie jego książki. Nie tylko ich autorem był Żyd, ale zawarte w nich idee psychoanalizy były dla nazistów symbolem zepsucia i choroby społeczeństwa. Wtedy jeszcze Freud nie traktował wydarzeń w Berlinie poważnie. W liście do Ernesta Jonesa - przyjaciela i przewodniczącego Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego - palenie książek skomentował jako “postęp cywilizacyjny”. “W średniowieczu spaliliby mnie. Dzisiaj wystarcza im spalenie moich książek”, napisał.

Anschluss i emigracja

Jednak przejęcie Austrii przez III Rzeszę w 1938 spowodowało, że nie tylko dzieła Freuda były zagrożone - życie jego i jego rodziny również znalazło się w niebezpieczeństwie. Freud wciąż nie był chętny do opuszczenia kraju, dlatego do Wiednia przyleciał zaniepokojony wydarzeniami oraz jego postawą Jones, któremu udało się wreszcie namówić przyjaciela do emigracji. Do jego decyzji zapewne przyczyniło się także aresztowanie i przesłuchanie jego córki Anny przez Gestapo. Dzięki licznym łapówkom oraz wstawiennictwu znanych i szanowanych osób, rodzinie Freudów udało się - partiami - wyjechać do Londynu. Jako ostatni Wiedeń opuścili Sigmund i Anna, bo to ich wyjazd wymagał największych pertraktacji z Gestapo i nazistowsą władzą - dotarli do Londynu w połowie 1938 roku. Rodzina osiedliła się w Hampstead, gdzie Freud kontynuował swoją praktykę - obecnie jest tam muzeum. W tym czasie, odwiedziły go takie osobistości jak Salvador Dali, Virginia Woolf, H.G. Wells i Stefan Zweig.

Przegrana z chorobą

Niestety, w tym samym czasie nastąpiło znaczące pogorszenie nowotworu szczęki, z którym Freud zmagał się od lat i poddał się w związku z nim prawie trzydziestu operacjom. Jego stan pogorszył się na tyle, a rak sprawiał tyle bólu, że Freud poprosił swojego lekarza, Maxa Schura, o wypełnienie kontraktu, który zawiązali mężczyźni. Schur obiecał zakończyć cierpienie Freuda, gdy to będzie już zbyt wielkie. Po konsultacji z Anną, Schur podał Freudowi 21 i 22 września dwie dawki morfiny. Zygmunt Freud zmarł 23 września 1939 roku.

Zobacz wszystkie posty
Klikająć „Akceptuj” zgadzasz się na przechowywanie ciasteczek na swoim urządzeniu w celu poprawienia użyteczności tej strony. Więcej informacji znajduje się w Polityce prywatności.