2/4/2021

Życie i śmierć Jacques’a Lacana

Psychiatra i psychoanalityk, Lacan to, pod wieloma względami, najbardziej kontrowersyjna postać w psychologii od czasów Freuda. Miał ogromny wpływ nie tylko na psychoanalizę, ale wiele innych dziedzin - filozofię, krytykę literacką, teorię kultury, socjologię i feminizm, żeby wymienić tylko kilka z nich.

Pierwsze lata

Jacques Marie Émile Lacan urodził się 13 kwietnia 1901 roku w katolickiej rodzinie. Jego brat wstąpił do klasztoru, jednak Jacques szybko porzucił rodzinną wiarę na rzecz ateizmu pod wpływem dzieł takich filozofów, jak Baruch Spinoza. To właśnie filozofię studiował namiętnie podczas swojej nauki w prywatnej katolickiej szkole Collège Stanislas de Paris, jednak jako kierunek studiów wybrał medycynę ze specjalnością psychiatryczną.

Lacan na studiach i Paryż lat dwudziestych

Lata dwudzieste to dla Lacana staże w szpitalach, gdzie pracował z pacjentami ze schorzeniami neurologicznymi i psychicznymi. Jednocześnie czerpał garściami z kulturowego bogactwa Paryża z okresu międzywojnia. Stolica Francji była wtedy centrum kulturowym Europy i to tu przebywało wielu wspaniałych światowych artystów i artystek. Wśród nich Ernest Hemingway, Gertrude Stein, Fitzgerald, Djuna Barnes, Marc Chagall i James Joyce. Lacan był mocno zaangażowany w paryską awangardę i wiele z tych postaci znał osobiście - przez pewien czas był nawet terapeutą Picassa.

Źródło: Domena publiczna

W 1928 Lacan rozpoczął praktyki w L’Infirmerie Spéciale de la Préfecture de Police (Specjalnym Policyjny Szpital dla Umysłowo Chorych w Paryżu) pod kierownictwem Gaëtana Gatiana de Clérambaulta, wybitnego psychiatry, którego nietypowe techniki i metody leczenia miały duży wpływ na jego dalszą karierę. To właśnie dzięki de Clérambaultowi Lacan wstąpił na ścieżkę psychoanalizy i to jego nazywa swoim “mistrzem”.

1930-1949: Paryskie Towarzystwo Psychoanalityczne

Lacan doktorem

W 1932 Lacan został doktorem psychiatrii. Warto wspomnieć, że wśród dedykacji brakowało jednego nazwiska - de Clérambault. Chociaż Lacan podziwiał doktora i wiele mu zawdzięczał, różnice zdań były znaczne i utrudniły obronę pracy.

Kopię pracy Lacan wysłał Freudowi, który w odpowiedzi przesłał mu pocztówkę.

Praca doktorska Lacana dotyczyła związku między paranoją a osobowością, a jej rdzeniem był przypadek Aimée, a właściwie Marguerite Pantaine-Anzieu, która cierpiała na psychozy i urojenia. Jego praca - dotycząca paranoi, fantasmagorii, języka - zyskała zainteresowanie surrealistów, dzięki czemu nawiązał z nimi bliski kontakt, w tym z Pablo Picasso i Salvadorem Dalí.

W tym samym roku Lacan opublikował tłumaczenie jednej z prac Freuda, O niektórych mechanizmach nerwicowych w wypadku zazdrości, paranoi i homoseksualizmu (niem. Über einige neurotische Mechanismen bei Eifersucht, Paranoia und Homosexualität). Lacan był coraz bardziej sfrustrowany współczesnymi metodami leczenia chorób psychicznych i coraz bardziej skłaniał się ku Freudowi i psychoanalizie.

Małżeństwo i nauka psychoanalizy

1934 to rok równie przełomowy. W styczniu Lacan ożenił się z Marie-Louise Blondin. Jesienią natomiast rozpoczął - w ramach nauki na psychoanalityka - psychoanalizę Rudolpha Lowensteina, jednego z czterech psychoanalityków prowadzących to szkolenie w Paryżu, oraz został członkiem Paryskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego (Société psychanalytique de Paris, SPP). Pełne prawa członkowskie zdobył jednak dopiero w 1938 roku - wtedy też zaczął wykładać w SPP, a także opublikował szeroki artykuł o rodzinie dla Encyclopédie française.

Faza lustrzana

Cofnijmy się jeszcze do 1936 roku - to wtedy Lacan założył prywatny gabinet psychoanalityczny. Jednak ważniejsza jest publikacja artykułu o fazie lustra, która stanie się jedną z najistotniejszych teorii, które Lacan po sobie pozostawi.

Pierwsza połowa lat czterdziestych to nazistowska okupacja Francji. SPP zawiesiło działalność,a Lacan pracował w szpitalu wojskowym w Paryżu.

Towarzystwo wznowiło działalność w 1947. Lacan znalazł się w jego centrum i był odpowiedzialny za szkolenie i zarządzanie.

W 1949 roku zaprezentował nową pracę na temat fazy lustrzanej na szesnastym kongresie Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego. To także rok poznania Lévi-Straussa, francuskiego antropologa i twórcę strukturalizmu antropologicznego, który będzie niezwykle istotny dla Lacanowskich teorii.

1950-1969: Powrót do Freuda

Początek seminarium

Na początku lat pięćdziesiątych - w 1951 roku - SPP domagało się, aby Lacan zrezygnował z prowadzenia sesji o zmiennym czasie i powrócił do klasycznych pięćdziesięciu minut. Lacan zgodził się, jednak nie zrezygnował z dotychczasowej praktyki. To również czas tworzenia pierwszych dzieł na temat mowy, języka i mówienia, a więc o porządkach symbolicznym, wyobrażeniowym i realnym. W tym roku Lacan rozpoczął też seminarium w swoim paryskim mieszkaniu, które określił jako “powrót do Freuda” - przełożenie freudowskich teorii na płaszczyznę antropologii strukturalnej Levi-Straussa i strukturalizmu Saussure’a. Seminarium cieszyło się ogromną popularnością i trwało dwadzieścia siedem lat.

W styczniu 1953 Lacan został wybrany na prezesa SPP, ale zrezygnował ze stanowiska w czerwcu tego samego roku. Jednocześnie powstało Francuskie Towarzystwo Psychoanalityczne (Société Française de Psychanalyse, SFP), do którego Lacan wkrótce dołączył.

Konferencja rzymska

Jesienią natomiast odbyła się konferencja w Rzymie, na temat języka i psychoanalizy. To na niej Lacan wygłosił przełomowy referat - lub raport - rzymski, który można również nazwać manifestem. To on wyznaczył odejście Lacana od establishmentu i utworzenie swojej własnej szkoły myśli psychoanalitycznej. Nosi tytuł Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie. Jak większość dzieł Lacana, ten tekst również jest niezwykle wymagający, a dotyczy powrotu do badania języka i jego właściwości, którymi mocno interesował się na początku kariery Freud.

Wkrótce okazało się, że SFP nie ma członkostwa Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (IPA) - jako główny powód IPA podaje obecność Lacana, a więc i jego “radykalnych” teorii, we Francuskim Towarzystwie Psychoanalitycznym.

Spór z IPA i założenie szkoły

Druga połowa lat pięćdziesiątych to wiele ważnych dla Lacana spotkań i znajomości, między innymi z Carlem Jungiem i Martinem Heideggerem. To również płodny okres twórczy - Lacan napisał wiele prac oraz artykułów, a jego seminarium zyskiwało coraz większą popularność. Niestety, przez cały ten czas SFP nie mogło zdobyć członkostwa IPA przez obecność w jego szeregach Lacana. Dopiero na początku następnej dekady, SFP zostało przyjęte do Towarzystwa pod warunkiem zwolnienia Lacana z funkcji nauczyciela. Ten założył więc swoją własną szkołę École Freudienne de Paris (EFP) w 1964.

Écrits

Dwa lata później Lacan wydał Écrits, swoje opus magnum. Książka, a właściwie księga mająca 934 strony we francuskim oryginale, powstała na podstawie wykładów, które dawał podczas swojego seminarium. Pomimo skomplikowanego języka i poruszanej tematyki - ludzkie psyche, lingwistyka, seksualność, odmienność - Écrits stało się bestsellerem.

1970-1981: Ostatnie dekada

W ostatniej dekadzie swojego życia, Lacan kontynuował swoje słynne seminarium. Dawał również wykłady, w kraju i za granicą. Popularność angielskiego i niemieckiego tłumaczenia Écrits zaowocowała licznymi zaproszeniami - od Stanów Zjednoczonych (Columbia, Yale, MIT w 1975) aż po Japonię.

Lacan kontynuował nauczanie aż do 1980, pomimo coraz gorszej kondycji zdrowotnej. W tym samym roku, rozwiązał École Freudienne de Paris i ustanowił La Cause freudienne, którego następstwem jest École de la cause freudienne (ECF), również założona przez Lacana w 1981.

Jacques Lacan zmarł 9 września 1981 roku.

Zobacz wszystkie posty
Klikająć „Akceptuj” zgadzasz się na przechowywanie ciasteczek na swoim urządzeniu w celu poprawienia użyteczności tej strony. Więcej informacji znajduje się w Polityce prywatności.